Η τεχνογνωσία του franchisor, τα προβλεπόμενα σε μια μεταπώληση franchise και η αναγκαιότητα ενός νομοθετικού πλαισίου για το franchising.

Δημήτρης Στεφ. Κωστάκης, Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο, Νομικός Σύμβουλος Franchise, Συγγραφέας του βιβλίου: Franchising, Νομική και Επιχειρηματική Διάσταση

Βασικά θέματα που άπτονται μιας συνεργασίας franchise όπως η διαχείρηση της αποκτηθείσης τεχνογνωσίας, τα προβλεπόμενα σε περίπτωση αποχώρησης ενός franchisee αλλά και οι επιπτώσεις από την απουσία ενός νομικού πλαισίου τουλάχιστον στο προσυμβατικό στάδιο, αναλύονται διεξοδικά από τον κ. Δημήτρη Κωστάκη, Νομικό Σύμβουλο Franchise.

Ο σημερινός συνεργάτης γίνεται μελλοντικός ανταγωνιστής… Μπορεί ο franchisor να κατοχυρώσει το «know how» που μεταφέρει στον franchisee μέσα από τη σύμβαση συνεργασίας;

Το πρόβλημα που παρουσιάζεται στις συμβάσεις franchise είναι κατά πόσον κάποια από τα άυλα αγαθά των οποίων παραχωρείται άδεια χρήσης και εκμετάλλευσης στο Λήπτη, δεδομένου ότι αποτελούν στοιχεία του πακέτου franchise, είναι αντικείμενο προστατευτέων δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας. Το ζήτημα αυτό βέβαια αφορά κυρίως στην τεχνογνωσία του δότη, δηλαδή το σύνολο των μη κατοχυρωμένων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας πρακτικών πληροφοριών που προκύπτουν από την εμπειρία και τις δοκιμές του Δότη και οι οποίες είναι απόρρητες, ουσιώδεις και προσδιορίσιμες. Το πρόβλημα μάλιστα αυτό γίνεται ακόμη μεγαλύτερο εάν λάβουμε υπόψη ότι η τεχνογνωσία δεν αποτελεί δικαίωμα αλλά πραγματική κατάσταση, μια de facto κατοχή οικονομικά αξιοποιήσιμων γνώσεων και πληροφοριών.

Ωστόσο, συνήθως η τεχνογνωσία καταχωρείται και περιγράφεται λεπτομερώς στο Εγχειρίδιο Λειτουργίας (Operations Manual) του δότη. Επιπλέον, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι η πρωτοτυπία. Θεωρούμε λοιπόν ότι το εγχειρίδιο λειτουργίας του δότη, που είναι γραπτό κείμενο, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας ως πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα κατά την έννοια του άρθρου 2 Ν. 2121/93. Κατά συνέπεια η τεχνογνωσία μπορεί με αυτό τον τρόπο να τύχει προστασίας κατά τον Ν. 2121/1993. Βέβαια η τεχνογνωσία του δότη προστατεύεται ακόμη με βάση τις ρυθμίσεις της σύμβασης franchising (ρήτρες μη ανταγωνισμού και εχεμύθειας) και με τον Ν. 146/14 για τον Αθέμιτο Ανταγωνισμό.

Σε περίπτωση που ο franchisee χρειαστεί -ή αναγκαστεί- να πουλήσει την επιχείρησή του προς τρίτους, τι περιθώρια κινήσεων έχει;

Όταν ο Λήπτης (Franchisee) θελήσει, κατά τη διάρκεια της σχέσης Franchise, να μεταβιβάσει σε κάποιον τρίτο την Επιχείρησή του, η συνήθης πρόβλεψη των Συμβάσεων Δικαιόχρησης σε αυτή την περίπτωση είναι ότι η συγκεκριμένη μεταβίβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί, εφόσον όμως ο Δότης (Franchisor) παράσχει την προηγούμενη έγγραφη έγκρισή του, η παροχή της οποίας εξαρτάται από την πλήρωση των εξής προϋποθέσεων:

α) ότι ο υποψήφιος αγοραστής της επιχείρησης του Λήπτη θα γίνει αποδεκτός από τον Δότη και

β) ότι θα εκτελέσει όλους τους όρους της Σύμβασης Δικαιόχρησης , όπως    και αυτούς που ενδεχομένως θα θέσει επιπλέον ο Δότης τη δεδομένη χρονική στιγμή.

Η παραπάνω πρόβλεψη είναι δίκαιη και λογική, καθόσον στις Συμβάσεις Δικαιόχρησης το προσωπικό στοιχείο παίζει πρωτεύοντα ρόλο και συνεπώς θα ήταν πράγματι άδικο να υποχρεωθεί ο Δότης να δεχθεί κάποιον ή κάποιους νέους Λήπτες  στο Δίκτυο Franchise χωρίς την έγκρισή του. Οπωσδήποτε όμως ο Δότης δεν μπορεί να ασκεί το δικαίωμά του αυτό καταχρηστικά.

Ακόμη, συνήθως προβλέπεται στις Συμβάσεις Δικαιόχρησης ότι σε περίπτωση που ο λήπτης θελήσει να συστήσει Εταιρεία ή να τροποποιήσει την ήδη υπάρχουσα, θα πρέπει να κατέχει κάθε φορά την απόλυτη πλειοψηφία των μετοχών ή μεριδίων και επιπλέον να είναι Διευθύνων Σύμβουλος ή Διαχειριστής. Ευνόητο είναι ότι και αυτή η πρόβλεψη υπηρετεί την προσωπική σχέση εμπιστοσύνης του Δότη προς τον Λήπτη, στην οποία κυρίως στηρίζεται η σύναψη της Σύμβασης Δικαιόχρησης.

Τέλος, είναι δυνατό να προβλέπεται στη σχετική σύμβαση το δικαίωμα προτίμησης του Δότη έναντι των άλλων τρίτων υποψηφίων αγοραστών της Επιχείρησης του Λήπτη, δηλαδή η δυνατότητα του Δότη να αγοράσει αυτός την προς πώληση επιχείρηση, εφόσον βέβαια η προσφορά του είναι η ίδια με αυτή των άλλων αγοραστών. Βέβαια η άσκηση του παραπάνω δικαιώματος του Δότη θα πρέπει να υπόκειται σε κάποιους χρονικούς περιορισμούς.

Στο franchising o δότης αποβλέπει βασικά στο πρόσωπο  του συγκεκριμένου λήπτη για να συνάψει μαζί του τη σχετική σύμβαση και είναι απόλυτα λογικό να επιθυμεί να ελέγχει τις πιθανές περιπτώσεις  μεταβολής στο πρόσωπο του αντισυμβαλλομένου του.

Ο πρώτος Κοινοτικός Κανονισμός 4087/88 δεν θεωρούσε περιοριστική του ανταγωνισμού την επιβολή στον λήπτη της υποχρέωσης να μην μεταβιβάζει, χωρίς τη συγκατάθεσή του Δότη, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση franchise. Όμως, η Επιτροπή μπορούσε να άρει το ευεργέτημα του Κανονισμού, εφόσον ο δότης αρνιόταν να δώσει την παραπάνω συγκατάθεσή του σε σχετικό αίτημα του λήπτη για λόγους διαφορετικούς από την προστασία της τεχνογνωσίας του και την διατήρηση της κοινής ταυτότητας και φήμης του δικτύου franchise.

Στο νέο Κοινοτικό Νομοθετικό Πλαίσιο (Κανονισμός 330/2010) προβλέπεται ότι η επιβολή στον λήπτη της υποχρέωσης να μην παραχωρεί τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που προβλέπει η Σύμβαση Franchise χωρίς την συγκατάθεση του δότη θεωρείται γενικά αναγκαία για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας του τελευταίου και καλύπτεται από τον Κανονισμό 330/2010.

Σημαντικός δικαιολογητικός λόγος της επιβολής αυτής της υποχρέωσης στον λήπτη είναι ο έντονα προσωπικός χαρακτήρας (intuitu personae) της σύμβασης franchise. Πραγματικά, στο franchising o δότης αποβλέπει βασικά στο πρόσωπο  του συγκεκριμένου λήπτη για να συνάψει μαζί του τη σχετική σύμβαση και είναι απόλυτα λογικό να επιθυμεί να ελέγχει τις πιθανές περιπτώσεις  μεταβολής στο πρόσωπο του αντισυμβαλλομένου  του. Από την άλλη πλευρά θεωρείται θεμιτό το δικαίωμα του δότη να μην εξαρτά τη μεταβίβαση των δικών του δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από τη σύμβαση franchise από την έγκριση του λήπτη.

Επιπλέον, στη Σύμβαση Franchise συνήθως περιλαμβάνονται προβλέψεις αναφορικά με τις προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες ο δότης θα εγκρίνει την οποιαδήποτε μεταβολή στο πρόσωπο του λήπτη, τις μορφές που μπορεί να λάβει αυτή η μεταβολή (π.χ μεταβίβαση σύμβασης, εκχώρηση δικαιωμάτων , μεταβίβαση  επιχείρησης, σύσταση εταιρείας, σύναψη συμφωνίας υποδικαιόχρησης (sub – franchising) κ.λ.π. ), το δικαίωμα του δότη να μεταβιβάσει τη σύμβαση franchise ή την επιχείρησή του κ.λ.π. Όσον αφορά στο θέμα της τυχόν μεταβίβασης της επιχείρησης του λήπτη ο Ευρωπαϊκός αλλά και ο Ελληνικός Κώδικας Δεοντολογίας θεωρούν ότι οι όροι υπό τους οποίους αυτή θα πραγματοποιηθεί θα πρέπει οπωσδήποτε να αναφέρονται στη Σύμβαση Franchise. Κατά συνέπεια και οι δύο Κώδικες Δεοντολογίας θεωρούν επιτρεπτή την ύπαρξη συμβατικών περιορισμών στη μεταβίβαση της επιχείρησης του Λήπτη. Η θέση αυτή είναι λογική και δίκαιη δεδομένης της βαθείας διαπροσωπικής σχέσης εμπιστοσύνης, η οποία διέπει τις συνεργασίες franchise. Πράγματι, φαντασθείτε τα σοβαρότατα και δισεπίλυτα προβλήματα που θα προέκυπταν εάν οι λήπτες των δικτύων franchise ήσαν ελεύθεροι να μεταβιβάζουν κατά το δοκούν τις συμβάσεις τους franchise, τις επιχειρήσεις τους και τέλος να συνεταιρίζονται  με τον οποιοδήποτε τρίτο, ακόμη και ανταγωνιστή του δότη. Εάν υπήρχε αυτή η δυνατότητα θα ερχόταν κάποια στιγμή όπου τα μέλη του δικτύου franchise θα ήσαν κατά το πλείστον διαφορετικά από τα αρχικά και τούτο παρά τη θέληση του Δότη.

Η απουσία νομικού πλαισίου στην Ελλάδα κατά την προσυμβατική περιόδο έχει οδηγήσει αρκετούς  franchisees σε δύσκολες καταστάσεις και επώδυνες ζημίες, δυσφημίζοντας περαιτέρω το θεσμό του franchising. Ποια σημεία χρήζουν «νομοθετικής κάλυψης»;

Θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα νομικό περιβάλλον τέτοιο που να εμπνέει αίσθημα εμπιστοσύνης και σιγουριάς στους συμβαλλομένους σε μια συμφωνία franchise.

Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι το Franchising αναπτύσσεται και στη χώρα μας με ραγδαίο ρυθμό. Για να αποβεί όμως αυτή η ανάπτυξη υγιής, θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα νομικό περιβάλλον τέτοιο που να εμπνέει αίσθημα εμπιστοσύνης και σιγουριάς στους συμβαλλομένους. Στη δημιουργία λοιπόν αυτού του περιβάλλοντος θα συντελέσει αποφασιστικά η σύνταξη ενός ιδιαίτερου νομοθετήματος.

Το νομοθέτημα αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον τις ακόλουθες διατάξεις:

  • Να ρυθμίζει εξαντλητικά τις προσυμβατικές σχέσεις των μερών (αμοιβαία υποχρέωση αποκάλυψης). Πραγματικά, στο προσυμβατικό στάδιο εντοπίζεται συνήθως η πηγή δημιουργίας των κατά το συμβατικό στάδιο εμφανιζόμενων προβλημάτων με γενεσιουργό αιτία την ελάχιστη ή ελλιπή ενημέρωση του ενός μέρους προς το άλλο και βασικά του δότη προς τον λήπτη. Δεν είναι τυχαίο ότι σε όσες χώρες υπάρχει ιδιαίτερη νομοθεσία για το franchising (ΗΠΑ, Ισπανία, Γαλλία, Μεξικό, Βραζιλία κ.λπ.), αλλά και σε όσες υπάρχει μόνο Κώδικας Δεοντολογίας, οι διατάξεις του επικεντρώνονται στη ρύθμιση των σχέσεων δότη και λήπτη κατά την προσυμβατική περίοδο.
  • Να ορίζει τις ελάχιστες βασικές προϋποθέσεις που είναι απαραίτητο να πληροί μια επιχείρηση προκειμένου να δημιουργήσει δίκτυο franchising.
  • Να προβλέπει τον υποχρεωτικό έγγραφο τύπο (συστατικό) για τις συμβάσεις franchising, αλλά και για κάθε σχετική ιδιαίτερη συμφωνία.
  • Να προβλέπει τις πιθανές διατυπώσεις δημοσιότητας της σύμβασης (π.χ. κατάθεση σε ιδιαίτερη κρατική υπηρεσία -ισχύει στις ΗΠΑ, Ρωσία, Μεξικό, Ισπανία, στον ΟΒΙ, στην Υπηρεσία Σημάτων, στην Επιτροπή Ανταγωνισμού), καθώς επίσης και τις προϋποθέσεις τήρησής τους.
  • Να δίδει ένα σαφή νομικό ορισμό της σύμβασης franchise και των κυριότερων όρων που απαντώνται σε αυτήν.
  • Να αναφέρει τις ελάχιστες αμοιβαίες υποχρεώσεις των μερών που πρέπει να περιέχονται στη σύμβαση.
  • Να ρυθμίζει τα σχετικά με τη λύση της σύμβασης θέματα (καταγγελία, μετασυμβατικές υποχρεώσεις των μερών κ.λπ.).
  • Να αναφέρει τις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν τη συμβατική σχέση του franchising.
  • Να περιέχει διάταξη για τη διάρκεια και ανανέωση της σύμβασης.
  • Να ορίζει ποιες από τις διατάξεις του είναι αναγκαστικού δικαίου.

Συνοψίζοντας τα παραπάνω διαπιστώνουμε ότι ο δρόμος για να δοθούν οι απαραίτητες λύσεις στα νομικά αλλά και στα γενικότερης φύσης προβλήματα του franchising στη χώρα μας περνάει μέσα από τις διατάξεις ενός ιδιαίτερου νομοθετήματος. Πραγματικά, μια απλή ανάγνωση των προτεινόμενων παραπάνω ρυθμίσεων πιστεύουμε ότι αρκεί για να πεισθεί κάποιος.

Επόμενο άρθρο»

«Προηγούμενο άρθρο

Προσθέστε το σχόλιό σας